Wat is een franchise? Betekenis en voorbeeld in gewone taal

Door Gijs Bodenstaff · Bijgewerkt: 2026-10-04

Wat is een franchise? Je exploiteert als zelfstandig ondernemer een bestaand concept van een ander bedrijf, tegen een vergoeding en volgens vaste afspraken. Sinds 1 januari 2021 staat die samenwerking in de Wet franchise: artikel 7:911 BW noemt het het recht én de plicht om een formule te gebruiken. Op deze pagina vertalen we dat naar keuzes die jij als kandidaat maakt.

Wat betekent franchise volgens de wet, in gewone taal?

De wettelijke omschrijving is kort, maar elk woord heeft gevolgen voor jou. Het gaat om drie bouwstenen: je mag de formule gebruiken, je moet hem ook gebruiken, en je betaalt ervoor. Wie alleen het eerste deel hoort, mist de helft van het verhaal. Hieronder staat per bouwsteen wat het in de praktijk betekent en wat je vooraf navraagt.

De wettelijke betekenis van franchise ontleed in drie bouwstenen
Bouwsteen	Wat het voor jou betekent	Wat je navraagt
Recht om de formule te gebruiken	Je werkt onder een bekende naam, met een uitgewerkte aanpak en hulp bij de start	Wat valt precies onder de formule: naam, inkoop, systemen, opleiding?
Plicht om de formule te volgen	Je houdt je aan huisstijl, assortiment, openingstijden of werkwijze, ook als je het zelf anders zou doen	Welke regels liggen vast en waar heb je eigen ruimte?
Tegen vergoeding	Je betaalt eenmalig bij de start en daarna doorlopend, vaak een percentage van je omzet	Welke vergoedingen gelden, hoe worden ze berekend en wanneer betaal je ze?
Als zelfstandige	Jouw bedrijf, jouw risico, jouw personeel; de franchisegever is geen werkgever	Wie draagt welke kosten als de vestiging tegenvalt?

Wie levert wat bij franchisebedrijven?

Een franchise werkt als twee partijen elk hun deel leveren. De franchisegever bouwt en onderhoudt het concept. Jij zorgt dat het in jouw vestiging elke dag goed draait. Vaak is er nog een derde partij: de klant, die geen verschil mag merken tussen jouw vestiging en die van een ander. Twijfel je over een taak, zoek dan uit bij wie hij in het contract ligt.

Takenverdeling tussen franchisegever en franchisenemer, met controlevraag
Taak	Meestal bij	Hoe check je het
Merk, concept en handboek	Franchisegever	Vraag het handboek of een inhoudsopgave in te zien
Inkoop en leveranciers	Franchisegever regelt, jij betaalt	Vraag of je verplicht bij vaste leveranciers inkoopt
Landelijke campagnes	Franchisegever	Vraag een jaarplan van het marketingbudget
Lokale zichtbaarheid	Vaak gedeeld	Vraag wie het Google Bedrijfsprofiel en de reviews van jouw vestiging beheert
Personeel, planning en kassa	Franchisenemer	Reken uit hoeveel uur jij zelf meedraait
Investering en financiering	Franchisenemer	Vraag de verlangde investeringen schriftelijk op

Schema wat is een franchise: de franchisegever levert merk, handboek, inkoop en landelijke marketing, de franchisenemer runt de vestiging — Wie levert wat: eigen weergave op basis van artikel 7:911 BW.

Franchise voorbeeld: hoe ziet een werkdag van een franchisenemer eruit?

Fictief: Noor (41) runt in Zwolle een vestiging van een formule voor fietsonderhoud met een werkplaats en twee monteurs. Haar dag laat zien welk deel de formule bepaalt en waar zij zelf keuzes maakt. Naam, plaats en details zijn verzonnen.

Fictieve werkdag van Noor: wat bepaalt de formule en wat kiest ze zelf?
Moment	Wat Noor doet	Formule of eigen keuze
07:45	Rooster checken en monteurs inplannen	Eigen keuze, binnen de openingstijden van de formule
08:30	Onderdelen bestellen via het bestelsysteem	Formule: vaste leveranciers en prijzen
10:00	Klant adviseren over een onderhoudspakket	Formule: pakketten en prijzen; eigen keuze: hoe ze het uitlegt
14:00	Afspraak met een lokale sportvereniging	Eigen initiatief, actie moet passen in de huisstijl
16:30	Dagomzet invoeren in het rapportagesysteem	Formule: verplichte rapportage, basis voor de royalty

Klaar voor je eerste match?

Vraag een gratis matchgesprek aan Bel 06 - 38 04 83 47

Franchise, licentie, agentuur, filiaal of zelfstandig: wat past bij jou?

Een franchise zit tussen loondienst en volledig eigen baas in. Wie franchise vergelijkt met andere vormen, kijkt naar drie dingen: wie de eigenaar is, wie het risico draagt en hoeveel vrijheid je overhoudt. De laatste kolom helpt je te bepalen welke vorm bij je karakter past.

Samenwerkingsvormen vergeleken op eigendom, risico, vrijheid en profiel
Vorm	Eigenaar van de zaak	Financieel risico	Vrijheid	Past bij je als
Franchise	Jij	Jij	Beperkt door de formule	Je wilt ondernemen met een bewezen recept
Licentie	Jij	Jij	Groot: je gebruikt alleen een naam, product of techniek	Je hebt al een eigen bedrijf en zoekt één onderdeel
Agentuur	Jij, maar je verkoopt namens een ander	Vooral je eigen kosten	Gemiddeld	Je wilt verkopen op commissie zonder eigen voorraad
Filiaal	Het moederbedrijf	Moederbedrijf	Klein: je bent werknemer	Je wilt leidinggeven zonder eigen geld te riskeren
Zelfstandig zonder formule	Jij	Jij	Volledig	Je wilt alles zelf bedenken en opbouwen

Hoe groot zijn franchisebedrijven in Nederland?

Volgens de NFV Franchise statistiek over 2025 telt Nederland 936 formules met samen 34.937 vestigingen, € 50,5 miljard omzet en 438.800 werkzame personen. Ongeveer 80% van de formules is mkb, met hooguit 50 vestigingen. Franchise is dus vaker een middelgrote keten dan een wereldmerk. Wil je zien hoe de sectoren verschillen, kijk dan bij franchise per branche of in het overzicht van de franchiseformules van Nederland.

Welke aannames over franchise kloppen niet?

Deze vijf aannames horen we het vaakst in gesprekken.

Een bekend merk betekent gegarandeerde omzet

Een merk trekt klanten, maar jouw locatie, je team en je inzet bepalen of ze terugkomen. Vraag cijfers van vergelijkbare vestigingen, niet van de beste.

Het entreegeld is de grootste kostenpost

Vaak wegen de doorlopende vergoedingen over de hele looptijd zwaarder. Lees per post na wat de kosten van een franchise zijn.

Je kunt altijd stoppen als het tegenvalt

Een franchiseovereenkomst loopt meestal meerdere jaren. Hoe en wanneer je eruit kunt, staat in het contract. Laat dat toetsen door een franchisejurist; dit is geen juridisch advies.

Franchise is ondernemen light

Je hebt een handboek, maar personeel, cashflow en klanten blijven jouw zorg. Wie dat onderschat, loopt in het eerste jaar vast.

De franchisegever levert de klanten

Landelijke campagnes helpen. Lokale klanten winnen en houden blijft meestal jouw werk.

Is een franchiseonderneming iets voor jou? Zo zoek je het uit

Weet je nu wat franchise inhoudt, toets dan eerst jezelf en daarna pas formules. Lees wat franchisenemer worden van je vraagt en doe de gratis franchise check van 12 vragen. Volg daarna de franchisegids in zeven stappen. Voordat je tekent, lees je de Wet franchise voor kandidaten, zodat je weet welke informatie je mag verwachten en dat je vier weken bedenktijd hebt. Wil je hulp bij het vinden van een formule die aantoonbaar past, plan dan een gratis matchgesprek. Voor jou is dat gratis.

Veelgestelde vragen over wat een franchise is

Hoe omschrijft de Nederlandse wet een franchise?

Artikel 7:911 BW beschrijft franchise als een overeenkomst waarin de franchisegever de franchisenemer het recht geeft en tegelijk de plicht oplegt om tegen een vergoeding een franchiseformule te exploiteren. Deze regels staan sinds 1 januari 2021 in titel 16 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Laat je eigen contract altijd toetsen door een franchisejurist; dit is geen juridisch advies.

Waarom ben je verplicht de franchiseformule te gebruiken?

De kracht van een formule is dat klanten overal hetzelfde krijgen. Als elke vestiging eigen regels hanteert, verliest het merk zijn waarde, ook voor jou. Daarom is het gebruik niet alleen een recht maar ook een plicht. Vraag vooraf welke onderdelen vastliggen en waar je zelf mag kiezen, zodat je niet na de opening verrast wordt.

Wat valt er allemaal onder een franchiseformule?

Meestal gaat het om de merknaam, de huisstijl, het assortiment of de dienst, de inkoop, de systemen en de manier van werken die in een handboek staat. Ook opleiding en begeleiding horen er vaak bij. Welke onderdelen precies bij jouw formule horen, verschilt per franchisegever. Vraag een overzicht op en vergelijk dat met wat je betaalt.

Ben je als franchisenemer ondernemer of werknemer?

Je bent zelfstandig ondernemer. Je hebt een eigen bedrijf, staat zelf ingeschreven, neemt zelf personeel aan en draagt zelf het financiële risico. De franchisegever is dus geen werkgever, ook al werk je volgens zijn handboek. Dat betekent ook dat jij verantwoordelijk bent voor belastingen, verzekeringen en de cijfers van je vestiging.

Wat is het verschil tussen franchise en een agentuur?

Een agent verkoopt namens een ander bedrijf en verdient meestal commissie, vaak zonder eigen voorraad. Een franchisenemer runt een eigen bedrijf onder de naam van de formule, koopt zelf in en ontvangt de omzet van de klant. Daardoor heb je bij franchise meer eigen risico, maar ook meer eigen winst als het goed loopt.

Kun je bij een franchise zelf prijzen of aanbod bepalen?

Dat verschilt per formule en staat in de afspraken. Vaak ligt het assortiment grotendeels vast en geeft de franchisegever adviesprijzen. Lokale acties of extra diensten zijn soms mogelijk na overleg. Vraag bestaande franchisenemers hoeveel ruimte ze in de praktijk krijgen, want dat zegt meer dan wat in een brochure staat.

Is franchise in Nederland vooral iets van grote ketens?

Nee. Volgens de NFV is ongeveer 80% van de Nederlandse franchiseformules mkb, met maximaal 50 vestigingen. Over 2025 telde de NFV 936 formules. Naast bekende landelijke ketens bestaan er dus veel kleinere formules, vooral in de dienstverlening. Een kleine formule kan meer persoonlijke begeleiding bieden, maar heeft vaak minder naamsbekendheid.

Waarom betaal je een franchisegever als jij het werk doet?

Je betaalt voor wat je anders zelf moet opbouwen: een merk dat klanten kennen, een uitgeprobeerde werkwijze, inkoopvoordeel, systemen, opleiding en landelijke marketing. Of die vergoeding de moeite waard is, hangt af van wat je ervoor terugkrijgt. Zet daarom per vergoeding naast elkaar wat de formule levert en wat het je zou kosten om het zelf te regelen.

Wat gebeurt er als je franchiseovereenkomst afloopt?

Dat hangt af van wat er in je contract staat over verlenging, beëindiging en een eventueel concurrentiebeding. Soms kun je verlengen, soms moet je de formule verlaten of mag je de vestiging overdragen. Vraag dit voor het tekenen expliciet na en laat het beoordelen door een franchisejurist. Franchise-starten.nl geeft geen juridisch advies.

Wat is een goede eerste stap als franchise je aanspreekt?

Begin bij jezelf, niet bij een merk. Zoek uit hoeveel eigen geld je kunt vrijmaken, hoeveel uur je wilt werken en of je goed binnen vaste regels functioneert. Een korte zelftest helpt daarbij. Daarna kun je gericht formules vergelijken. Bij Franchise-starten.nl kun je kosteloos een intake doen, waarna je hoort welke formules aantoonbaar bij je passen.

Bronnen

Gijs Bodenstaff
Franchise marketeer, Local SEO- en GEO-specialist, auteur

Weet je wat franchise is en wil je weten welke formule bij je past? Plan een gratis matchgesprek.